ΜΟΝΗ ΑΓΚΑΡΑΘΟΥ

 

Βρίσκεται στο κεντρικό τμήμα της επαρχίας Πεδιάδος, και είναι χτισμένη πάνω σε ύψωμα μιας μεγάλης λοφοσειράς, η μεγαλύτερη κορυφή της οποίας ονομάζεται Σωρός Παντελή”. Τα τελευταία χρόνια γράφτηκαν μελέτες και φωτίστηκαν αρκετές πτυχές της ιστορίας της. Παραμένουν όμως αδιευκρίνιστα αρκετά ζητήματα, Κυρίως όσα αφορούν την ίδρυση της μονής και τη σχέση της με μεγάλους εκκλησιαστικούς άνδρες που έχουν κατά καιρούς συνδεθεί (από μελετητές ή την παράδοση). Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα των Πατριαρχών Αλεξανδρείας Σίλβεστρου και Μελετίου Πηγά, αλλά και του Οικουμενικού Πατριάρχη Κυρίλλου Λουκάρεως. Η ιστορική αυτή μόνη της κεντρικής Κρήτης απέκτησε σημαντικά περιουσιακά στοιχεία, κύρος και ισχύ, ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες της Ενετοκρατίας. Οι λιγοστές (και σποραδικές) πληροφορίες που υπάρχουν αποκαλύπτουν ένα μοναστήρι με πνευματική ακτινοβολία και δύναμη. Από το 16ο κιόλας αιώνα άρχισε να κυριαρχεί στην περιοχή και να γίνονται μετόχια εξαρτήματά της μια σειρά από μικρά ή και μεγαλύτερα μοναστήρια. Το κεντρικό και βόρειο τμήμα της σημερινής επαρχίας Πεδιάδος είναι διάσπαρτο από μοναστικές μνήμες. Οι τεράστιες άγονες εκτάσεις παρείχαν τις προϋποθέσεις που απαιτεί η μοναχική ζωή. Η θρησκευτική παράδοση της περιοχής ξεκινά από πολύ παλιά. Το κοντινό χωριό Επισκοπή απηχεί μνήμη από έδρα παλαιάς επισκοπής. Το όνομα του χωριού είναι γνωστό από το 14ο αιώνα . Στην περιφέρεια του ίδιου χωριού υπάρχουν αρκετοί τοιχογραφημένοι ναοί και όπως θα δούμε παρακάτω μνήμες από παλιά μοναστήρια. Ο αριθμός των μοναστηριών και των ερημητηρίων που άνθισαν στο κεντρικό και βόρειο τμήμα της επαρχίας Πεδιάδος, παραμένει άγνωστος. Απ’ αυτά μόνον δυο επιβίωσαν ως τις μέρες μας. Είναι ακόμη γνωστό ότι σε περιοχή όχι πολύ μακρινή από τη Μονή Αγκαράθου, έζησε κατά τις αρχές του Ι5ου αιώνα ο λόγιος Ιωσήφ Βρυένιος.

ΤΑ ΝΕΩΤΕΡΑ ΧΡΟΝΙΑ

Το 1881 η Μονή Αγκαράθου είχε 22 μοναχούς και 25 κοσμικούς, που έμεναν στο μοναστήρι. Το Μάρτιο του 1893 κατέπεσε λόγω καταιγίδας το παλιό κωδωνοστάσιο και το 1894 ξαναχτίστηκε το καθολικό, όπως μαρτυρεί πινακίδα που είναι αναρτημένη στην κύρια είσοδό του (δυτική). Για τα εγκαίνια του ναού μας πληροφορεί ανακοίνωση της μονής που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Ηράκλειο” της 4-8-1894. Στο φύλλο της 18-84894 η ίδια εφημερίδα περιγράφει την τελετή των εγκαινίων, που όπως σημειώνει, έγινε παρουσία 6.888 προσκυνητών. Δύο χρόνια αργότερα, το 1896, η μονή γνώρισε πάλι την καταστροφή. Ήταν τα τελευταία χρόνια της τουρκοκρατίας και η αγριάδα των Οθωμανών της Επαρχίας Πεδιάδος ξέσπασε πρώτα στη Μονή Ανωπόλεως , τον Ιούλιο του 1896, αλλά και στα γειτονικά χωριά που γνώρισαν τη φρίκη και τη θηριωδία σ’ όλη της την έκταση. Η Μονή Αγκαράθου ήταν εκείνα τα χρόνια κέντρο επαναστατικής δράσης και ορμητήριο του Πεδιαδίτη οπλαρχηγού Αντωνίου Τρυφίτσου ή Τρυφόπουλου. Μετά τη σφαγή της Ανωπόλεως.

Τα διαδραματισθέντα στην περιοχή αυτή εκτίθενται σε επιστολή του Υποπρόξενου της Ρωσίας στο Ηράκλειο Ιω. Μητσοτάκη προς τον Ρώσο Πρόξενο στα Χανιά:

Η ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ

Οι ιστορικές συγκυρίες των τελευταίων αιώνων συνέτειναν ώστε να αναπτυχθεί η Μονή Αγκαράθου και να αποκτήσει τεράστιε; εκτάσεις γης στους Νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου. Τα δύο κτηματολόγια, του 1866 και του 1919, μας επιτρέπουν σήμερα να γνωρίζουμε με ακρίβεια όλα τα περιουσιακά της στοιχεία. Οι μεγάλες εκτάσεις που περιέβαλαν τα πολλά εξαρτήματα, μας επιτρέπουν να υποθέσουμε ότι τα μοναστήρια αυτά προσαρτήθηκαν σε διάφορες ιστορικές περιόδους στη Μονή Αγκαράθου. Τα εξαρτήματα αυτά ήταν:

Της Κυρίας Ελεούσας στο Βορίτσιο, του Χριστού στην Επισκοπή, του Αγίου Νικολάου, του Αγίου Μάμα, του Αγίου Γεωργίου του Ροβιθιώτη, στο Καστέλλι τη Πεδιάδος, του Αγίου Γεωργίου Καβού, της Αγίας Τριάδος στην Επισκοπή, το Μετόχι στα Σφακίδια κ.α.

Ιδιαίτερη μνεία πρέπει να γίνει για τις εκτάσεις που φαίνεται ότι είχε στην κτηματική περιφέρεια των Γουβών, στην Περιοχή Αποσελέμη, εκεί όπου υπήρχε παλαιότερα η Μονή Αγ. Γεωργίου Αποσελέμη. Η παράδοση που ακούγεται στην Αγκάραθο συνδέει τη μονή με εκείνη του Αγίου Γεωργίου. Στη Μονή Ανωπόλεως ακούγεται άλλη παράδοση που Θέλει αυτό το μοναστήρι(Θεολόγου Ανωπόλεως) να σχετίζεται με τον Αγ. Γεώργιο. Το νεώτερο κτηματολόγιο Πάντως της Αγκαράθου (1918-19) αναφέρει πως στην περιοχή “Σώπατα” των Γουβών η μονή είχε έκταση 13 μουζουρίων με Ερειπωμένη εκκλησία έπ’ ονόματι του ‘Αγ. Γεωργίου και τής ‘Αγ. ‘Ελένης”. Η Μονή Αγκαράθου είχε ακόμη περιουσία σε πολλά χωριά της επαρχίας Πεδιάδας (Αποστόλους, Ξιδά, Επισκοπή, Γαλίφα, Γούβες, Βορρού, Σκοτεινό, Καστέλλι, Σπυριδιανό, Χαρασό, Σμάρι. Σγουροκεφάλι, Σταμνιούς, Αϊτάνια, Αστρακούς, Βαρβάρους, Αγ. Παρασκιές, Μελέσσες, Βόνη, Σαμπά, Ζωφόρους, Θραψανό κ.α. καθώς και στην Πλάτη Λασιθίου και σε χωριά της επαρχίας Ιεραπέτρας. Το 1866 είχε 6.088 περίπου ελαιόδεντρα, αμπέλι 168 εργατών και αγρούς 890 μουζουρίων.

Επιστροφή